Geboortedatum: | Sterfdatum:

Jan van Beurden

Spanjestrijder

Pasfoto Jan van Beurden

Foto uit het paspoort van Jan van Beurden. (Bron: Archief Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis)

Alle rechten voorbehouden

Jan (Joannes Adrianus) van Beurden (1917-1997) is een zoon van wollenstoffenwever, wijnsteker en melkboer Joannes Henricus van Beurden (1886-1956) en Peternella Catharina Spijkers (1886-1970). In dit gezin worden negen kinderen geboren: zeven zonen en twee dochters. Men verhuist zeer regelmatig, zo’n beetje elke anderhalf jaar. Vanaf 1934 woont de familie in Tilburg op het Schaepmanplein.

Jan werkt in de Tilburgse textielindustrie en komt daar in aanraking met linkse politieke opvattingen. Dit geeft thuis overigens wel spanningen; zijn ouders doorzoeken zijn zakken op pamfletten. Jan van Beurden is zover bekend echter geen lid van een politieke partij geweest. Zonder het thuis of waar dan ook aan te kondigen houdt hij op een dag opeens op met werken en vertrekt. 

Volgens een schriftelijke verklaring van zijn ouders, afgegeven aan hoofdagent Raaphorst in oktober 1938, is Jan in Spaanse krijgsdienst getreden. Mogelijk reist hij af in gezelschap van plaatsgenoot Albertus Smits (1917-1938) en de jonge Amsterdammer Jan Zomer (1915-1938). Foto's van Zomer, en van Sjef Doedee (1917-1942), zal Van Beurden na hun overlijden blijven bewaren.

Republikeinse soldaten in de slag om Teruel

Republikeinse soldaten in de huis-aan-huisgevechten die plaatsvonden tijdens de Slag om Teruel. (Bron: Narodowe Archiwum Cyfrowe, December 1937, Wikimedia Commons)

Jan van Beurden dient als soldaat in de 11de Internationale Brigade (compagnie ‘De Zeven Provinciën’) en vecht onder andere aan het Ebrofront tegen de troepen van generaal Franco (1892-1975). Ook is hij betrokken bij de gevechten rondom de stad Teruel. Hij raakt echter gewond aan de rechterarm en maag en wordt eind 1938 (met een grote groep onder leiding van Piet Laros) terug naar Nederland getransporteerd.

In de Gustav-liste, een communistische lijst van alle Spanjestrijders, met beoordeling van hun gesteldheid en houding ten opzichte van het communisme, wordt hij een doorsnee soldaat genoemd die niet politiek geëngageerd is; “moralisch nicht eindwandfrei”. Hij is nogal onstandvastig en drinkt bovendien graag. De lijst meldt ook dat Van Beurden graag lid zou zijn geworden van de Spaanse communistische partij, maar daar laat men hem niet binnen. In Spanje krijgt Jan last van reuma, een ziekte die hem daarna nog lang parten zal spelen.

Document ter ondersteuning van de terugkeer van Jan van Beurden

In dit document wordt verzocht om Jan van Beurden te ondersteunen in zijn terugkeer naar Nederland. Het wordt afgesloten met antifascistische groeten.
Een kopie van dit document heeft Jan in 1996 ingeleverd bij Spaanse autoriteiten en vormde de basis voor verwerven van de Spaanse nationaliteit, vanwege zijn deelname/steun aan de Republikeinse regering. (Bron: Archief Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis)

Na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog duikt hij onder. Hij werkt enige tijd in de Noordoostpolder en de Wieringermeer, en hoopt zich zo aan de Arbeitseinsatz te kunnen onttrekken. Na verraad wordt hij echter toch opgepakt en in het Ruhrgebied tewerkgesteld. Na verloop van tijd mag Van Beurden met verlof en komt met de laatste trein vanuit Wuppertal weer terug naar Nederland. De politie staat echter op het station klaar om hem te ondervragen. Op een teruggekeerde dwangarbeider en oud-Spanjestrijder zit men in Tilburg blijkbaar niet te wachten, maar om aan een verhoor te ontkomen springt Jan net voor aankomst uit de rijdende trein. Op 11 april 1944 treedt hij in het huwelijk

Na de bevrijding gaat Jan bij de AaBee-fabriek aan de slag. Hier wordt hij ontslagen omdat hij door het verlies van zijn Nederlandse nationaliteit niet over een werkvergunning beschikt. Daarna werkt hij onder meer, net als zijn vader, als melkboer. Ook is hij een verdienstelijk judoleraar. 

Zonder veel wroeging kijkt Jan terug op zijn tijd in Spanje, er was immers ook tijd voor vertier en soms kon er wat gedronken worden. Zodra hij in de jaren '60 weer tot Nederlander wordt genaturaliseerd gaat Van Beurden met de auto als toerist naar Spanje. Ook bij herdenkingen in 1986 en 1996 is Jan van Beurden erbij. Bij deze bezoeken, maar ook op andere momenten, worden herinneringen aan de burgeroorlog opgehaald.

Zo zouden Jan en zijn kameraden eens een reprimande van Tito hebben gehad. De communist Josip Broz was, voordat hij later president van Joegoslavië zou worden, betrokken bij de strijd in Spanje. Vooral op het wervingsbureau van de Komintern in Parijs was hij actief.

Niet lang na zijn laatste bezoek aan Spanje overlijdt Jan van Beurden op 27 maart 1997 in zijn geboortestad.

 

Bronnen

Informatie van zoon Tijn van Beurden

Collectie Nederlandse deelnemers aan de Internationale Brigades in de Spaanse Burgeroorlog, “Diverse documentatie”, collectienummer ARCH02806, inventarisnummer 31-32, Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis.

Ministerie van Justitie: Rijksvreemdelingendienst (RVD) en Taakvoorgangers, Opgaven van gegevens inzake Nederlanders die in de Spaanse burgeroorlog hebben meegevochten 1937-1966, archiefnummer 2.09.45, inventarisnummer 1569, Nationaal Archief Den Haag.

Archief Internationale Brigaden, Moskou, RGASPI F.545-Op.6-D.36-L.36.

Archief Internationale Brigaden, Moskou, RGASPI F.545-Op.6-D.404-L.6.