Batafabriek

Bata fabriek.JPG

De drie hoofdgebouwen van het Bata-complex: de schoenenfabriek, de kousenfabriek en het kantoorgebouw. (Foto: Havang(nl), 2010, Wikimedia Commons)

De Batafabriek is ongetwijfeld één van de meest unieke erfgoedcomplexen in Noord-Brabant Niet alleen beleefde de fabriek gouden dagen in Best, maar ze bouwde voor haar medewerkers een eigen wijk naast de fabriek. Daarnaast is het industrieel erfgoed op deze locatie springlevend: tot op heden produceert Bata er nog steeds Bata schoenen.

Tsjechische innovatie

In 1933 kocht de Tsjechische schoenmakersfamilie Batá het Breeven in Best om een nieuwe fabriek te stichten. De fabriek die ze bouwden was een exacte kopie van de hoofdvestiging te Zlín. De fabriek bleef ondertussen verder groeien. Na de oorlog steeg de vraag naar schoeisel enorm en het personeelsbestand kon uitgroeien naar 2.500 arbeiders. Daarnaast groeide het aantal schoenwinkels dat Bata bezat exponentieel: van 28 vestigingen in 1933 tot tot 150 in 1961.

 

Batadorp

Niet alleen de fabriek, maar vooral de wijk die eraan gebouwd werd maakt het complex zo uniek. Bata liet de wijk bouwen, opdat de medewerkers dichtbij de fabriek konden wonen. Naast woningen werden er ook scholen, een medische dienst en een kapsalon gebouwd. De straten, huizen en winkels waren allemaal eigendom van Bata. Vanaf de jaren ’60 van de twintigste eeuw verdween de schoenenproductie naar lagelonenlanden en werd Batadorp in 1978 aan de gemeente Best verkocht. De oorspronkelijke bebouwing van Batadorp heeft inmiddels zijn oorspronkelijke functie verloren, maar is een bijzonder voorbeeld  van industrieel erfgoed en de sociale en maatschappelijke impact van een grote fabriek

 

Wereldwijd netwerk, Brabants hart

De fabriek bleef na de sluiting van de laatste Batawinkel in afgeslankte vorm bestaan. In 1970 werd Bata Industrials opgericht, een fabriek die speciaal schoeisel zoals veiligheidsschoenen maakte en dat tot doet. Het hoofdkwartier van de wereldwijd opererende divisie bevindt zich nog steeds in Best, waarmee het bedrijf een Brabants hart houdt. Ze beschikte in 2008 over 160 medewerkers die jaarlijks 900.000 paar veiligheidsschoenen en 1 miljoen paar veiligheidskousen produceerden.

 

Bronnen

Bata Best, Ergens op de Brabantse heide...Bata, Best, 1950.

Berkers, W., Wilhelminadorp tussen Bata en Best. Geschiedenis tot 1960, 1983.

Spierings, C., “Metamorfose voor fabriekshallen Best en Bata Superstore”, Eindhoven Dagblad, 3 april 2018.

Stichting Geschiedenis van Best, “Batadorp”, via: http://www.geschiedenisvanbest.nl/plaatsen-en-gebieden/batadorp/ (stand op 5 juni 2018).

Stichting Monumentenhuis Brabant, “Industrieel erfgoed in Noord-Brabant”, via: http://www.monumentenhuisbrabant.nl/brie/industrieel-erfgoed-in-noord-brabant/ (stand op 5 juni 2018).

 

Dit artikel is een bewerking van een tekst van M. Schlingmann, zoals eerder gepubliceerd op www.brabantserfgoed.nl